 |
 |
| Zrealizowano ze Środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego |
Opinia Rady Języka Polskiego w sprawie wyrażeń „w Ukrainie” / „do Ukrainy” i „na Ukrainie” / „na Ukrainę”
Opinia Rady Języka Polskiego w sprawie wyrażeń
w Ukrainie / do Ukrainy i na Ukrainie / na Ukrainę
W obliczu wojny w Ukrainie do Rady oraz do jej członków napływają wciąż pytania i wnioski w sprawie właściwego użycia przyimków z nazwą Ukraina. Wobec tego Rada wyraża następująca opinię:
Zwyczaj językowy preferujący przyimki na i do w odniesieniu do nazw niektórych bezpośrednich i pośrednich sąsiadów Polski ukształtował się bardzo dawno, kiedy zupełnie inne były granice państw oraz poczucie wspólnoty państwowej czy dynastycznej. Stanowi on relikt dawnej rzeczywistości, nie jest zaś przejawem kwestionowania suwerenności Ukrainy, Litwy, Łotwy, Białorusi, Słowacji ani Węgier (z nazwami tych państw łączymy zwyczajowo przyimek na). Jednak niezależnie od faktycznych przyczyn jakiegoś zwyczaju językowego ważne jest, jak odbierają go ludzie, których on dotyczy.
W Polsce już od dziesięcioleci trwa dyskusja, czy nie powinniśmy mówić o wszystkich obcych krajach niewyspiarskich z regularnymi przyimkami do i w (w latach międzywojennych dyskusja ta dotyczyła głównie Litwy). Jednak powojenne słowniki poprawnościowe zalecały posługiwanie się konstrukcjami z przyimkiem na. Mimo to od kilku lat składnia do Ukrainy/Białorusi, w Ukrainie/Białorusi wyraźnie zwiększa frekwencję w polszczyźnie, nie bez znaczenia dla refleksji nad językiem były rewolucje w obu krajach, a ostatnio rosyjska agresja na Ukrainę.
Poniżej wykres częstości użycia konstrukcji na Ukrainie i w Ukrainie od początku 2022 roku w tekstach prasowych korpusu monitorującego Monco (frazeo.pl). Składnia na (kolor jasnoniebieski) wciąż zdecydowanie przeważa, ale składnia w (kolor fioletowy) wzrosła lawinowo od pierwszego dnia rosyjskiej agresji. W połowie marca 2022 na Ukrainie było tylko trzy razy częstsze niż w Ukrainie.
W wypadku Ukrainy jest jeszcze więcej językowych argumentów za konstrukcjami w Ukrainie / do Ukrainy. Oficjalna nazwa tego państwa nie zawiera słowa republika ani innego – brzmi po prostu Ukraina. Nie możemy więc wybrać wersji bardziej oficjalnej i łączyć przyimka w ze słowem republika, tak jak to robimy z nazwami innych państw (por. oficjalne: w Republice Białorusi/Republice Litewskiej), gdyż taka wersja nie istnieje.
Biorąc pod uwagę szczególną sytuację i szczególne odczucia naszych ukraińskich przyjaciół, którzy wyrażenia na Ukrainie, na Ukrainę często odbierają jako przejaw traktowania ich państwa jako niesuwerennego, Rada Języka Polskiego zachęca do szerokiego stosowania składni w Ukrainie i do Ukrainy i nie uznaje składni z na za jedyną poprawną (jak można przeczytać w drukowanych wydawnictwach poprawnościowych). Przyimki w oraz do są zalecane szczególnie w języku publicznym (urzędowym, prasowym) i w tych kontekstach, w których moglibyśmy zastąpić słowo Ukraina wyrażeniem państwo ukraińskie. Piszmy więc wizyta prezydenta w Ukrainie, a nie na Ukrainie. Lepiej pisać o wojnie w Ukrainie niż na Ukrainie, choć druga wersja też nie jest niepoprawna.
Podsumowując – choć oba typy połączeń (zarówno do Ukrainy / w Ukrainie, jak i na Ukrainę / na Ukrainie) są poprawne, to zachęcamy, by posługiwać się (szczególnie w tekstach oficjalnych) konstrukcjami pierwszego typu.
Uznajmy konsekwentnie, że podobnej ewolucji podlegają także połączenia z nazwami Białoruś, Litwa, Łotwa, Słowacja oraz Węgry, wszystkie one mają potwierdzenie w źródłach historycznych z przyimkami w oraz do, nawet do Węgier i we Węgrzech. Takie połączenia można akceptować i dziś, choć obywatele tych państw na ogół nie protestują przeciw polskiemu przyimkowi na.
Jednocześnie prosimy naszych ukraińskich przyjaciół oraz wszystkich zwolenników rewolucyjnych zmian, by uszanowali zwyczaje językowe tych Polaków, którzy będą mówić na Ukrainie. Nie wyrażają w ten sposób lekceważenia. Poza tym wciąż słyszymy на Україні, od wielu uchodźców wojennych, można znaleźć takie konteksty w ukraińskich gazetach i na portalach, choć w tekstach oficjalnych zdecydowanie przeważa в. Zmiany w języku zachodzą powoli, nie tylko w polszczyźnie.
Więcej o przyimkach na, w oraz do z nazwami krajów można przeczytać m.in. w artykule, który ukazał się przed wojną w Ukrainie (M. Łaziński, „Przyimki na, w oraz do przed nazwami państw, krajów i krain. Historia i współczesne wahania normatywne”, „Język Polski”, 2022, z. 1 <https://jezyk-polski.pl/index.php/jp/article/view/63>).
Lipiec 2022 r.
Kondolencje
„Umarłych wieczność dotąd trwa, dokąd pamięcią im się płaci” Wisława Szymborska
Pani Profesor Katarzynie Kłosińskiej – Przewodniczącej Rady Języka Polskiego –
wyrazy głębokiego współczucia z powodu śmierci Mamy
składają członkowie Rady Języka Polskiego
Pożegnanie Profesora Zenona Leszczyńskiego
Z wielkim smutkiem żegnamy
prof. dr. hab. Zenona Leszczyńskiego
wybitnego językoznawcę, członka Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN.
Rodzinie składamy wyrazy najszczerszego współczucia.
Członkowie Rady Języka Polskiego
Debata z okazji Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego
 |
Tegoroczna debata z okazji Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego, organizowana już po raz szósty we współpracy z Prezydentem Miasta Poznania, odbędzie się 19 lutego o godz. 18.30. Z powodu pandemii COVID-19 będzie miała ona formę zdalną. Tematem dyskusji będą różne zagadnienia związane z ideą prostego języka, skupione w trzech panelach: 1) „Prosty język w nowoczesnym urzędzie” (moderacja: prof. Jarosław Liberek, UAM, paneliści: Michał Łakomski, dyrektor Biura Cyfryzacji i Cyberbezpieczeństwa, prof. Karolina Ruta-Korytowska, UAM, mgr inż. Tomasz Pakoła, Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe), 2) „Upraszczanie języka w praktyce” (moderacja: prof. Anna Dąbrowska, UWr i RJP, paneliści: prof. Włodzimierz Grusczyński, IJP PAN, dr Ewa Kozioł-Chrzanowska, IJP PAN, dr Marcin Poprawa, UWr, dr Grzegorz Zarzeczny, UWr) 3) „Czy teksty szkolne mogą być prostsze?” (moderacja: prof. Anna Dąbrowska, UWr i RJP, paneliści: prof. dr Danuta Krzyżyk, UŚ i RJP, prof. Jolanta Panasiuk, UMCS i RJP, mgr Elżbieta Błachowicz, VIII LO im. Władysława IV w Warszawie). |
Zapraszamy do obejrzenia debaty za pośrednictwem profilu społecznościowego Urzędu Miasta Poznania, na kanale Youtube UM Poznania, na stronie internetowej UM Poznania oraz na antenie Wielkopolskiej Telewizji Kablowej.
V Ogólnopolska Konferencja Naukowa „Komunikacja w medycynie”
W dniach 26–27 listopada 2021 roku na Warszawskim Uniwesytecie Medycznym odbyła się V edycja ogólnopolskiej konferencji „Komunikacja w medycynie”. Ze względu na sytuację epidemiczną konferencja miała charakter hybrydowy – uczestnicy spotkali się na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym w Warszawie, a także na platformie MS Teams, na której podczas konferencji toczyły się ożywione dyskusje. Organizatorami konferencji był Zespół Języka Medycznego RJP wraz z Studium Komunikacji Medycznej WUM, Instytutem Języka Polskiego UW, Pracownią Medycyny Społecznej Collegium Medicum UMK, Polskim Towarzystwem Komunikacji Medycznej, Studium Etyki Lekarskiej WUM oraz Centrum Nauk Humanistycznych i Społecznych Medycyny WUM.
W konferencji wzięli udział specjaliści z wielu dziedzin – medycyny, nauk społecznych i humanistycznych, a także praktycy wykonujący zawody medyczne oraz studenci. Łącznie na konferencję zarejestrowało się 340 osób. Wśród prelegentów byli przedstawiciele 16 uczelni wyższych. Podczas dziewięciu sesji tematycznych wygłoszono łącznie 39 referatów.
|
|
Zdjęcia: Fotomed WUM i Tomasz Bieliński
Pierwsza sesja dotyczyła nowych wyzwań i perspektyw komunikacji medycznej. Prof. Wojciech Feleszko (WUM) mówił o komunikacji z perspektywy evidence based medicine: przytaczał dane dowodzące, że właściwa komunikacja z pacjentem ma realny wpływ na skuteczność leczenia. Prof. Piotr Zaborowski (Zespół Języka Medycznego RJP PAN) poruszył kwestie istoty porozumienia z pacjentem, a prof. Maria Nowina-Konopka (UJ) zarysowała temat nowych technologii komunikacyjnych wykorzystywanych w medycynie i wyzwań (także lingwistycznych), jakie się z nimi wiążą. Ważnym punktem tej sesji było wystąpienie Jędrzeja Ochremiaka, który zaprezentował wyniki badań prowadzonych przez Akademię Komunikacji Medycznej, dotyczących oczekiwanych przez pacjentów relacji z personelem medycznym (wyniki były zaskakujące – pacjenci wcale nie oczekiwali modelu partnerskiego w relacji z lekarzem). Sesję zamknął referat prof. Aldony K. Jankowskiej (CM UMK) o komunikacji medycznej w czasach pandemii.
Druga sesja wprowadziła słuchaczy w realia praktyki klinicznej i w zagadnienie trudnych rozmów z pacjentem w obliczu niekorzystnej diagnozy. Prof. Robert Śmigiel (UMWr), dr Urszula Tataj-Puzyna (CMKP) i mgr Maria Libura (CM UMW) mówili o przekazywaniu niepomyślnych wiadomości w perinatologii, pediatrii, położnictwie i w rozmowach z pacjentami z ALS. Pierwszego dnia konferencji odbyła się także sesja dotycząca dydaktyki komunikacji medycznej (wystąpienia lek. Anny Kołodziejek) oraz tego, jak personel medyczny może wzmacniać swoje kompetencje komunikacyjne (referaty Adrianny Beczek o sytuacjach granicznych i dr Joanny Pazik o treningu balintowskim). Piątkowe obrady zamknęła sesja poświęcona słowu w komunikacji medycznej: o lingwistycznych ujęciach relacji z pacjentem mówiły m.in. prof. Agnieszka Kiełkiewicz-Janowiak (UAM) i dr Aleksandra Nowakowska-Kutra (UKM).Pierwsza sesja dotyczyła nowych wyzwań i perspektyw komunikacji medycznej. Prof. Wojciech Feleszko (WUM) mówił o komunikacji z perspektywy „evidence based medicine”: przytaczał dane dowodzące, że właściwa komunikacja z pacjentem ma realny wpływ na skuteczność leczenia. Prof. Piotr Zaborowski (Zespół Języka Medycznego RJP PAN) poruszył kwestie istoty porozumienia z pacjentem, a prof. Maria Nowina-Konopka (UJ) zarysowała temat nowych technologii komunikacyjnych wykorzystywanych w medycynie i wyzwań (także lingwistycznych), jakie się z nimi wiążą. Ważnym punktem tej sesji było wystąpienie Jędrzeja Ochremiaka, który zaprezentował wyniki badań prowadzonych przez Akademię Komunikacji Medycznej, dotyczących oczekiwanych przez pacjentów relacji z personelem medycznym (wyniki były zaskakujące – pacjenci wcale nie oczekiwali modelu partnerskiego w relacji z lekarzem). Sesję zamknął referat prof. Aldony K. Jankowskiej (CM UMK) o komunikacji medycznej w czasach pandemii.
Drugi dzień konferencji rozpoczął się od dwóch sesji dydaktycznych. W pierwszej udział wzięli prof. Zbigniew Czernicki (Zespół Języka Medycznego RJP PAN), który mówił o nauczaniu i leczeniu w czasie pandemii, a także dr Antonina Doroszewska (WUM, Zespół Języka Medycznego RJP PAN) oraz lek. Michał Pers (UJ), którzy na dwa różne sposoby poruszyli kwestię perspektywy pacjenta. Dr Agata Stalmach-Przygoda (CM UJ) natomiast zaprezentowała (po raz pierwszy) rekomendacje Polskiego Towarzystwa Komunikacji Medycznej dotyczące standardów kształcenia kompetencji komunikacyjnych na polskich uczelniach medycznych. Sesja druga dotyczyła m.in. zajęć w centrum symulacji medycznej (referat Piotra Zawadzkiego), gry edukacyjnej rozwijającej empatię (wystąpienie Wojciecha Oronowicza-Jaśkowiaka) oraz konsekwencji polskich tłumaczeń kluczowych terminów z dziedziny komunikacji medycznej (referat Aleksandry Makojnik). Poruszony został także temat relacji studentów medycyny z wykładowcami i ich wpływu na dalszą praktykę zawodową.
Istotnym punktem drugiego dnia konferencji była sesja o etycznych i prawnych aspektach komunikacji medycznej. Tematy te omawiali wybitni specjaliści: prof. Tomasz Pasierski (WUM) i prof. Maria Boratyńska (UW). Uzupełnieniem tych wystąpień był głos dr Moniki Sadowskiej z Biura Rzecznika Praw Pacjenta, która opowiedziała o skargach kierowanych przez pacjentów.
Na konferencji nie zabrakło także sesji dotyczącej telemedycyny. O jej historii i różnorodnych aspektach zdalnego komunikowania się z pacjentem mówili dr hab. Wojciech Glinkowski (WUM) oraz dr Justyna Tymińska (Uczelnia Łazarskiego). Ostatnim punktem programu konferencji była sesja wystąpień młodych badaczy – studentów kierunków medycznych oraz humanistycznych (w tym dwa referaty z zakresu językoznawstwa polonistycznego).
Tekst: Marta Chojnacka-Kuraś
- Kondolencje
- Ambasador Polszczyzny 2021
- Kondolencje
- Konferencja Zespołu Rozwoju i Zaburzeń Mowy RJP „Logopedia jako nauka”
- V Ogólnopolska Konferencja Naukowa „Komunikacja w medycynie”
- VII Światowy Kongres Polonistów
- Publikacja „Polszczyzna w dobie cyfryzacji”
- Publikacja „Nazwy własne w języku i społeczeństwie”
- Komunikat Prezydium Rady Języka Polskiego w sprawie mowy mieszkańców Wilamowic
- Cykl seminariów „Dwujęzyczność i wielojęzyczność jako wyzwanie społeczne, kulturowe i edukacyjne”
- Debata z okazji Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego „Język w kryzysie”
- Debata z okazji Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego „Język w kryzysie”
- Komunikat o opiniach RJP wydanych w okresie od 15 XI 2019 do 15 X 2020 r.
- Kampania „Wrażliwi na słowa – wrażliwi na ludzi”
- „Nie karm hejtera”
Template for J! 3.5 by Mateusz P